ÖNSÖZ
Taşköprü, insanlık tarihi boyunca
değişik uygarlıkların kurulup yok olduğu bir yöre olmuştur. Sırasıyla,
Gasgallar, Etiler, Dorlar, Paflagonyalılar, Kimerler, Lidyalılar,
İranlılar, Kapadokyalılar, Helenler, Pontuslar, Bitinyalılar, Romalılar
(Bizanslılar), Danişmendliler, Çobanoğullari ve nihayet Osmanlılar bu
yörede hüküm sürmüşlerdir.
Romalılar Paflagonya'yi zapt ettikten
sonra komutan Pompe'nin ismine izafeten burasına Pompeiopolis demişler ve
Paflagonya eyaletinin merkezi yapmışlardır. Taşköprü Romalılar zamanında (M.S.1.,
2., 3.) yüzyıllarda çok haşmetli bir şehirdi. Zımbıllı Tepesi Akrapol
olarak kullanılıyordu. Eyalet valisinin sarayı, mabet ve ileri gelenlerin
evleri burada bulunuyordu.
Taşköprü, 1211 yılında Selçuklu Emîri Çobanoğlu Hüsamettin
tarafından fethedilmiş, Osmanlılar zamanında kadılık olarak idare edilmiş,
1868 yılında ilçe olmuştur. Adını ilçenin girişinde bulunan kemerli taş
köprüden almıştır. 1286 (1869) tarihli Kastamonu Vilayeti Salnamesinde
belediye meclisinden bahsedildiğine göre belediye teşkilatı daha önce
kurulmuş olmalı. Kastamonu vilayeti Salnameleri’nin Taşköprü ilçesi
kısımlarını incelediğimizde ilçede eğitime önem verildiğini ve eğitim
kurumlarının çok eskilere dayandığını görüyoruz.
Taşköprü’de eğitim olarak birkaç söz söylemek gerekirse, İlk
salnamelerde herhangi bir eğitim kurumundan bahsedilmiyor. 1291 (1873) 6.
Salnamede müteveffa (ölmüş) Hacı Osman Ağa adına özel bir kütüphaneden
bahsediliyor. Bu kütüphanede 128 kitap olduğu belirtiliyor. Bu
kütüphaneden 1292 (1874) tarihli 7. Salnamede de aynı kişi adına
bahsediliyor. Daha sonraki diğer salnamelerde ise ilçede bir kütüphanenin
var olduğundan bahsedilmiş ancak özel olup olmadığı belirtilmemiştir.
1294 (1877) tarihli 9. Salnamede Taşköprü Rüştiyesi’nden
(ortaokul) bahsedilmiş. Önceki salnamelerde bu okuldan bahsedilmediğine
göre Taşköprü’deki ilk ortaokul bu olsa gerekir. Bu salnameye göre okulun
73 öğrencisi üç muallimi bir bekçisi ve hademesi vardır.
Bundan sonraki 12 salnamede de bu okul ve öğretmenlerinin ismi,
öğrenci sayıları verilmiş. İlk açıldığında 73 öğrencisi olan bu ortaokulun
öğrenci sayısı 123 ile 59 arasında değişiklikler gösterip bazen artıp
bazen eksilmiştir.
Taşköprü Rüştiyesi’nin (ortaokul) 1321 (1903) tarihli son
Kastamonu Vilayeti Salnamesi’ndeki bilgiye göre ise 80 öğrencisi ve yine
üç muallimi ve hademe ve bekçilik görevi yapan bir görevlisi vardır.
Ayrıca 1306 (1888) tarihli 15. Salnameden itibaren Taşköprü’de kız
ve erkek ayrı olmak üzere dört “Mekteb-i İptidai” (ilkokul) görüyoruz.
Bu okulların toplam 300 öğrenci mevcudu gözükmektedir. 1321 (1903)
tarihli 21. ve son Salnamede ise iptidailerin (ilkokulların) sayısın üçe
indiği ve yaklaşık 250 civarında öğrencisi görülüyor.
Bu okullardan başka tekke, zaviye ve medreselerden da bahsedilmiş.
Her ne kadar tekke ve zaviyeler örgün bir eğitim kurumu olmasa da bir
eğitim görevi görüyorlardı. 1287(1870) tarihle 2. Salnamede 2 dergâh ve
zaviyeden, 1288 (1871) tarihli 3. Salnamede 6 dergâh ve zaviyeden, 1321
(1903) tarihli 21. ve son Salnamede ise 3 tekke ve bir zaviyeden
bahsedilmiş.
1293 (1873) tarihli 8. Salnamede ve 1321 (1903) tarihli son
salnamede ise iki medresenin varlığından söz edilmektedir.
Ayrıca salnamelerde sayıları değişen sıbyan mekteplerinden de
bahsediliyor. Mesela son salnamede ilçe merkezinde dört sıbyan mektebinin
var olduğu belirtiliyor. Hülasa Taşköprü’de devrine göre eğitim epey yol
almış görünüyor. Çünkü bu okul ve eğitim kurumları bu dönemde daha büyük
yerleşim yerlerinde bile olmadığını biliyoruz.
Taşköprü Osmanlı döneminde oldukça önemli bir yerleşim merkeziydi.
Bu sebeple önemli birçok kurum ilçemizde mevcuttu. Bu önemli kurumlardan
biri de askeriye idi. Meselâ, 1321 (1903) tarihli son salnamede ismi
“Hassa-i Ordu-yu Hümayuna Mensup 2. Kastamonu Fırkasının 4. Sinop
Livasının 8. Alayının 4. Taşköprü Taburu” olarak geçiyor. Bu dönemde tabur
komutan Bnb. Mehmet Sezai Efendi (Mecidi 5)’dir. Dört bölüklü bu taburda
18 subayın ismi zikredilmiş ayrıca bir misafir süvari bölüğünden de
bahsedilmiş.
Hülasa tarihin sayfalarında çok kısa yaptığımız bir gezintide bile
ilçemizin ne kadar kıymetli bir yerleşim beldesi olduğunu ve kıymetli
değerler yetiştirdiğini görebiliriz. Kaybolmaya yüz tutmuş tarihinin tozlu
sayfalarında bir kısa yolculuk yapma fırsatı bulduk ve bir değerler
çalışması yapmaya karar verdik. Tarayabildiğimiz kadar insanımızın
hayatından bahsetmeye çalıştık.
Söz uçar yazı kalır demiş atalarımız. Sözün uçup kaybolduğu ve
sözlerin sahibinin, erdemlerin sahiplerinin, arkasında iz bırakanların
eserleri ve ilçemize bıraktıkları kaybolmasın diye ilçemizin medar-ı
iftiharı olan insanların hayat hikâyelerinden ve eserlerinden, arkada
bıraktıkları izlerden gelecek nesillerin haberi olsun diye bir grup
arkadaşın gayreti ile âcizane bir eser oluşturulmaya çalıştık. Bu eserin
fikir mimarı olan Taşköprü Genç İşadamları Derneği’ne (TAGİAD) ve eserin
yayımını gerçekleştiren Taşköprü Belediye’sine sonsuz teşekkürlerimizi
sunuyoruz.
Bir edebiyatçımızın dediği gibi eserler yazıldığı dönemde
dondurulmuş bu güne getirilmiş gibidir. Nasıl Yunus Emre’nin 13. Yüzyılın
sonu ile 14. Yüzyılın başlarında oluşturduğu eserleri bugün aynı şevk ve
heyecan ile okuyor isek bir süre sonra da bu gün oluşturulmuş eserleri de
bizden sonra gelenler okuyabilir. Bir tatlı hatıra ve latife olsun diye
ilçemizden yetişmiş ve ülkemizin değişik yererine dağılmış ya da ilçemizde
görev yapmış insanlarımızın hayat hikâyelerini ve yaptıkları hizmetleri ve
geriye bıraktıklarını anlatmaya çalıştık. Bizden sonra gelenlerin haberi
olsun, içimizden ne cevherler yitişmiş farkında olalım ayrıca da onların
hizmetlerine bir katre katkımız olsun diye elimizden geleni yapmaya
çalıştık.
Tarihin sayfalarını azıcık eşelediğimiz zaman ne mücevherler
varmış farkına vardık. Onların parıltılarını anlamaya ve anlatmaya
çalıştık. Pompeipolis’ten Taşköprü’ye geçişten başlayarak bu güne
yetiştirdiğimiz değerleri tanımaya çalıştık. Bir kısım insanlarımızın
hayat hikâyelerini taramaya çalıştık. Kimi insanlarımız ile ilgili
bilgileri bizzat kendilerinde aldık. Bir kısmını yakınlarından ve
akrabalarından edinmeye çalıştık. Bizzat kendilerinin gönderdikleri
özgeçmişlerini olduğu gibi aldık ve kendi dillerinden aktardık. Bir
kısmını tarih kitaplarından araştırmalardan derledik, Bir kısmını
efsanelerden ve menkıbelerden anlattık. Bazı insanlarımızın bilgilerine de
ulaşamadık ve sadece elde ettiğimiz kısa bilgilerle yetindik. Bazı
insanlarımızın yaşamasına veya yakınları olmasına rağmen değişik
sebeplerle bilgilerini elde edemedik ya da verilmek istenmedi.
Eser hazırlanırken belli kıstasları takip etmeye çalıştık. Meselâ,
askeriyeden kişileri seçerken albay ve yukarısını; ilim adamlarından
doktora yapmış kişileri ve yukarısını almak gibi. Bütün dikkatimize rağmen
yine de gözden kaçan hususlar olabileceği gibi kitaba girmeyen değerli
insanlar da olabilir. Bunlara hoşgörüyle bakılacağını ve gelecek
baskılarda tashih edileceğini umuyoruz.
Eserin ortaya çıkması Hayati DURMUŞ, Sait KARAGÖZ, Mustafa Fazıl
KÖKYAY, Keskin GÜNDÜZ, Mehmet Ali GÖKSU, Ziya ÖZMEN, Lütfi YILMAZ, Hüseyin
ÜREGEN ve Mehmet TÜRKAN’ın gayretleriyle olmuştur.
Eserle ilgili birçok bilgilerin elde edilmesinde Sayın Nail TAN ve
Özdemir TAN’ın “Gurur Kaynağımız Kastamonulular” eserinden fazlasıyla
faydalandık. Sayın TAN’ın eseri bize kılavuz oldu.
Yukarıda anlattığımız minvalde eseri oluşturmaya çalıştık. Bu
eseri bir yola çıkış olarak kabul edersek bu yolda daha çok kat edecek
mesafe var. Bu eser bir kılavuz ve ışık olur da yeni eserlerin çıkmasına
vesile olur umuyoruz.
Bu çalışma ile arkamızda hoş bir seda bırakırsak kendimizi
başarıya ulaşmış bahtiyarlardan sayacağız. Bir sonraki nesile kırık bir
fenerin camlarından süzülen birkaç huzme olabilirsek ne mutlu, diyor ve
emeği geçen herkese teşekkür ediyoruz.
Yayın Kurulu
|
